دفاع غیرعامل در ایران

سرزمین گسترده ایران باستان که ایران کنونی بخشی از آن است، به علت وضع جغرافیایی که میان دو جلگه آباد بینالنهرین و پنجاب سند قرار گرفته بود، همچون پلی بوده که طوایف مهاجم به طرف شرق یا غرب، مجبور میشدهاند از آن عبور کنند. به طوری که در ادوار گذشته مورد حمله اقوام بیابانگرد و ایلات مختلف و حمالت قدرتهای بینالنهرین مانند آشور و تهدید حکومتهای یونان و روم به ویژه اسکندر و تجاوزات پی در پی عثمانیها از طرف غرب قرار گرفته است. همچنین در دورههای اخیر یعنی در دوران زورگوییهای انگلیس، کشور افغانستان از خاک خراسان تجزیه شد. مسیر تجاوزات روسها هم از شمال به جنوب بود که قفقاز، ارمنستان، آران و شیروان را در غرب دریای خزر و اراضی ماوراءالنهر و قسمتی از خاک خراسان را در شرق دریای خزر از پیکر ایران جدا کرد. زندگی در چنین وضعیت جغرافیایی و محیط ناامن، ایرانیان را وادار نمود تا به منظور در امان بودن از حمله متجاوزین، خانههای مسکونی خودرا به شکل دژ کوچکی بسازند، بنابراین به هر گوشه این سرزمین نگاه کنید، قلعه، برج و بارو، ارگ، کهندژ، دربند، خندق و دروازه از ناامنی محیط زندگی و توجه و تدبیر آگاهانه ایرانیان به ملاحظات دفاعی و امنیتی حمایت دارد.
با بررسیها به عمل آمده، ساخت بناهای گروهی حصاردار در ایران با طرحها و نقشههای گوناگون از سه هزار سال پیش ساخته شده است. قلعه بلوارآباد در شهرستان خوی، حصار ستیل در کاشان، قلعه حسنلو در ارومیه، تورنگ در گرگان، تبه حصار دامغان، نوشیجان تبه بین همدان و ملایر و... از نمونههای بناها و استحکامات دفاعی ایران به شمار میآیند.